ساخته و در عدّه بسيار قليلى از نسخ جهانگشاى موجود و از اكثر نسخ آن كتاب مفقود است فقط در سه نسخه از جميع اين نسخ سيزده‌گانه جهانگشاى كه در حين تصحيح اين كتاب در تصرف راقم سطور بوده يعنى نسخ ج ل م اين رساله موجود بود و در ما بقى ده نسخه ديگر مطلقا اثرى و نشانى از آن نيست ، ولى عين همين ذيل را به اسم و رسم منسوبا به خواجه نصير الدّين طوسى در آخر فصل راجع به خلافت المستعصم باللّه از تاريخ عامّ مطوّل مبسوطى تأليف شخصى موسوم به نيكپى بن مسعود بن محمّد بن مسعود كه ظاهرا در اوايل قرن هشتم مىزيسته و نسخه عظيم‌الحجمى از آن داراى 641 ورق به قطع بسيار بزرگ در كتابخانه ملّى پاريس موجود است « 1 » نيز خوش‌بختانه به دست آوردم . و علاوه بر چهار نسخه مزبوره ترجمه‌اى نيز از همين ذيل به عربى با اندك تمايلى به اختصار ولى بدون تسميه مؤلّف اصل يعنى خواجه نصير در كتاب مختصر الدّول ابو الفرج غريغورس بن اهرون الملطى النّصرانى المعروف با بن العربى در ضمن وقايع سنوات 655 - 656 مسطور است « 2 » ( ص 471 س 9 الى ص 475 س آخر از طبع بيروت سنه 1890 م ) . و اين ترجمه عربى در حقيقت در حكم نسخه خامسى بود از اين ذيل كه به دست من بود و براى تصحيح متن فارسى بىنهايت مفيد واقع شد . بارى پس از يأس از به دست آوردن نسخ خطّى ديگرى از اين ذيل بالاخره آن را ناچار از روى همين چهار نسخه خطى مذكور در فوق به انضمام ترجمه عربى ابن العربى و با استعانت از بعضى كتب مؤلّفه همان عصر از قبيل جامع التّواريخ رشيد الدّين فضل اللّه و تاريخ وصّاف و حوادث الجامعه فوطى و الفخرى و غيرها به قدر امكان تصحيح كرده با بعضى حواشى توضيحيّه در صفحات 784 - 789 از مجلّد حاضر به طبع رسانيديم . و اختصار را براى پاره‌اى از مآخذى كه دائما در تصحيح متن به كار برده‌ايم رموزى در حواشى ذيل مزبور اتّخاذ كرده‌ايم كه تفصيل آنها در مقدّمه مختصرى كه به ذيل مذكور ملحق است ( ص 782 ) مذكور است ، رجوع بدانجا شود . جامع التّواريخ يكى ديگر از مآخذ مهمّى كه در تصحيح اين مجلّد غالبا از آن استعانت جسته‌ايم و

--> ( 1 ) - به علامت Ancien fonds persan 61 ( - فهرست بلوشه ج 1 نمرهء 253 ) ، و ذيل ما نحن فيه در اوراق b 460 - b 462 ازين نسخه است . ( 2 ) - رجوع شود به مقدّمهء ج 1 ص 66 متن و حاشيه .